W naszej bibliotece odbyło się spotkanie z pisarką Emilią Nowak, która tym razem wystąpiła nie tylko jako autorka książek, ale również jako prelegentka podejmująca temat niezwykle bliski codziennemu otoczeniu człowieka. Jej wykład zatytułowany „Wróbel – mały gigant. Wykład o problemach środowiska, czyli dlaczego przestajemy słyszeć ćwierkanie” poświęcony był jednemu z najbardziej rozpoznawalnych, a jednocześnie coraz mniej obecnych w naszym krajobrazie ptaków.
Wróbel wydaje się stworzeniem tak zwyczajnym, że przez lata niemal przestaliśmy go zauważać. Towarzyszył człowiekowi na wsiach i w miastach, pojawiał się na podwórkach, dachach, przydomowych krzewach i karmnikach. Jego ćwierkanie było czymś tak naturalnym, że dopiero gdy zaczyna go brakować, uświadamiamy sobie, jak bardzo wpisany był w codzienność.
Emilia Nowak pokazała jednak, że ten niewielki ptak ma swoją zaskakująco bogatą historię kulturową. Wróble pojawiały się w literaturze, sztuce oraz kinematografii, stając się niekiedy symbolem sprytu, zaradności i umiejętności przetrwania. Prelegentka z humorem nawiązała również do jednej z najsłynniejszych postaci współczesnego kina – kapitana Jacka Sparrowa. Jego nazwisko, oznaczające po angielsku właśnie wróbla, doskonale współgra z charakterem bohatera: niepozornego, przebiegłego i potrafiącego wyjść cało z najbardziej nieprawdopodobnych sytuacji.
Historia relacji człowieka z wróblem nie zawsze była jednak tak sympatyczna. Podczas wykładu pojawił się także przykład Chin czasów Mao Zedonga, kiedy wróble uznano za szkodniki niszczące uprawy i rozpoczęto zakrojoną na ogromną skalę akcję ich tępienia. Skutki okazały się katastrofalne, ponieważ wraz ze spadkiem liczby wróbli gwałtownie wzrosła liczba owadów niszczących plony. Historia ta stała się jednym z najbardziej znanych przykładów tego, jak nieprzemyślana ingerencja człowieka może zaburzyć równowagę przyrodniczą.
Najważniejsza część spotkania dotyczyła jednak współczesności. Emilia Nowak zwróciła uwagę na zmiany zachodzące w naszym najbliższym otoczeniu, szczególnie na terenach wiejskich i podmiejskich. Nowoczesne, szczelnie ocieplane budynki, likwidowanie szczelin w elewacjach, znikanie starych zabudowań gospodarczych, gęstych żywopłotów czy naturalnych zakamarków sprawiają, że wróble tracą miejsca, w których przez dziesięciolecia zakładały gniazda.
Zmienia się również sposób zagospodarowania przestrzeni. Coraz częściej porządkujemy otoczenie tak dokładnie, że dla wielu gatunków zwyczajnie zaczyna brakować miejsca. To, co z ludzkiej perspektywy wydaje się estetyczne i uporządkowane, dla ptaków może oznaczać brak schronienia, pokarmu i możliwości rozmnażania.
Wykład miał więc wyraźny ekologiczny charakter i skłaniał do spojrzenia na przyrodę nie jako na dekorację naszego świata, lecz jako na skomplikowany system zależności. Nawet tak niepozorny gatunek jak wróbel odgrywa w nim swoją rolę.
Na zakończenie Emilia Nowak zachęcała uczestników do prostych działań, które mogą wspomóc ptasią populację. Odpowiedzialne dokarmianie, sadzenie krzewów, pozostawianie miejsc przyjaznych ptakom czy montowanie odpowiednio przygotowanych budek lęgowych to niewielkie gesty, które w większej skali mogą mieć realne znaczenie.
Być może więc następnym razem, gdy usłyszymy za oknem zwyczajne „ćwir, ćwir”, warto na chwilę się zatrzymać. Bo może się okazać, że to, co dziś uznajemy za oczywiste, wcale nie musi pozostać z nami na zawsze.
